Nghiện rượu gây ra rất nhiều biến chứng về tiêu hoá, gan mật cũng như về tâm thần và thần kinh. Rượu có thể gây thương tổn song song cả hệ thần kinh trung ương và ngoại biên, ảnh hưởng đến bản thân người bệnh và những người thân trong gia đình cũng như những người xung quanh. Trong nội dung bài viết này chúng tôi xin giới thiệu về các biến chứng thần kinh do rượu tùy theo số lượng rượu uống vào và mức độ ảnh hưởng đến tâm thần nhằm khuyến cáo người dân không nên lạm dụng rượu, nhất là hiện nay trên thị trường xuất hiện ngày càng nhiều rượu giả, rượu chưng cất không bảo đảm đúng quy trình...
Say rượu:
Say rượu xảy ra khi uống quá nhiều rượu đột ngột, gồm say rượu thuần tuý và say rượu bệnh lý. Say rượu thuần tuý biểu thị bởi sự thay đổi về khí sắc (thường ngày theo hướng “trò hề”); mất ức chế về thái độ hay còn gọi là chứng tháo lời (nói liên tục không ngừng), xâm lấn, kích thích; nói khó và mất điều hoà động tác (đi chệnh choạng, đi hình zíc zắc). Say rượu bệnh lý miêu tả bởi những rối loạn nặng về thái độ như say hưng phấn vận động với những cơn quá khích và bạo lực; say hoang tưởng với ảo giác, hay gặp nhất là hoang tưởng ghen và hoang tưởng bị truy hại. Say rượu có thể dẫn đến hôn mê do rượu, khi nồng rượu trong máu vượt quá 4g/lít, diễn đạt bằng hôn mê tĩnh (giảm trương lực cơ, giãn đồng tử hai bên đối xứng kém phản ứng với ánh sáng, không có dấu hiệu thần kinh khu trú, trừ trường hợp có chấn thương sọ não kèm theo); hạ thân nhiệt (hay gặp). Hôn mê do rượu có thể dẫn đến những biến chứng nặng như truỵ mạch, tụt áp huyết, suy hô hấp, co giật, tiêu cơ vân có thể dẫn đến nguy cơ tăng kali máu và suy thận cấp, hạ đường máu, toan máu, viêm gan cấp hay viêm tuỵ cấp.
Hội chứng “ngưng rượu”:
“Ngưng rượu” là do ngừng hoặc giảm đột ngột uống rượu ở những người nghiện rượu kinh niên. Ngưng rượu dẫn đến những rối loạn về thần kinh và tim mạch. Những triệu chứng sớm của ngưng rượu như run; lo lắng, cáu gắt, mất ngủ; nôn, ăn kém; nhịp tim nhanh, tăng nhẹ huyết áp, tăng tiết mồ hôi; động kinh vớ cơn lớn có thể xuất hiện ngay sau cai rượu 6 giờ. Nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, bệnh sẽ tiến triển nặng hơn và gây nên tình trạng “sảng rượu”. “Sảng rượu” trình diễn.# bằng mất định hướng không gian và thời gian; ảo giác; mất ngủ, đảo ngược nhịp sớm hôm; kích thích, rối loạn tư cách với những hoạt động mường tượng hợp với tình trạng sảng, kèm theo những dấu hiệu tâm thần như run; nói khó; rối loạn thăng bằng và kết hợp động tác; cơn động kinh. Triệu chứng toàn thân bao gồm sốt; tăng nhịp tim, hạ áp huyết; mồ hôi nhiều; có dấu hiệu mất nước. Sảng rượu có thể gây biến chứng truỵ tim mạch do mất nước cấp; tự tận hoặc tiến công.
Động kinh do rượu:
Ở những người nghiện rượu thường xuất hiện các cơn co giật, đây là nguyên cớ đứng hàng đầu của cơn động kinh sau 20 tuổi. Cơn động kinh do rượu bao gồm những cơn động kinh khi ngưng rượu; những cơn động kinh do ngộ độc rượu cấp; những cơn thứ phát ở bệnh nhân có tiền sử chấn thương sọ não cũ; những cơn động kinh trong đợt mắc bệnh não...
Bệnh đa dây tâm thần:
Bệnh xuất hiện do kết hợp 2 cơ chế: ngộ độc rượu mạn và thiếu dinh dưỡng, đặc biệt là thiếu nhiều loại vitamin (B
1
, B
2
, PP). Bệnh đa dây tâm thần chiếm khoảng 10% ở những bệnh nhân nghiện rượu. Bệnh tiến triển chậm, miêu tả bằng tê bì kiến bò, rát bỏng kèm liệt nhẹ ở hai chân hoặc tứ chi, có thể kèm theo teo cơ hoặc không.
Teo tiểu não:
Đây là loại biến chứng hay gặp, duyên do chưa rõ. Teo khu trú thuỳ nhộng và hai bán cầu tiểu não. Bệnh hay gặp ở nam giới, xung quanh tuổi 50. Bệnh tiến triển thầm lặng trong nhiều tuần, trình bày lâm sàng bằng triệu chứng rối loạn dáng đi liên quan đến tổn thương tiểu não tĩnh trạng, thương tổn tiểu não động trạng thường kín đáo hơn. Kết quả chụp cắt lớp vi tính sọ não: teo tiểu não phối hợp với teo vỏ não. Điều trị bằng cai rượu phối hợp với vitamin nhóm B, bệnh ổn định sau vài tháng.
Điều trị cho bệnh nhân bị hôn mê do rượu tại trọng điểm chống độc- BV Bạch Mai. Ảnh: TL
Bệnh não Wernicke:
Đây là bệnh hay gặp, xuất hiện ở những người nghiện rượu mạn nhưng cũng có thể gặp ở những người suy dinh dưỡng không nghiện rượu. Yếu tố phát khởi cơn đó là thiếu vitamin B
1
(vitamin B
1
có vai trò quan yếu trong chuyển hoá Glucid), mặt khác nó cũng được phóng thích ở cúc cùng tận của hệ Cholinergic. Những nhân tố liên quan đến thiếu vitamin B
1
ở bệnh nhân nghiện rượu là suy dinh dưỡng do ăn kém hoặc ăn kiêng nghèo protein; kém thu nhận do viêm bao tử mạn và cắt bao tử hoặc rối loạn nhu động ruột; tăng nhu cầu vitamin B
1
do ăn nhiều Glucid. Vị trí tổn thương ở vùng xung quanh cống Sylvius, não thất ba và não thất bốn, nhất là củ núm vú (tổn thương hổ lốn Nơron, huyết mạch, thần kinh đệm). biểu lộ lâm sàng gồm rối loạn tiêu hoá (buồn nôn, nôn), gầy sút cân, ý tưởng chậm chạp với thiên hướng ngủ gà, giai đoạn phát khởi kéo dài vài ngày đến vài tuần, bệnh tiến triển nặng dần, một số trường hợp phát khởi cấp tính do ăn quá nhiều Glucid; tiếp theo bệnh nhân lú lấp, ngủ nhiều, bịa chuyện, rối loạn trí nhớ, nhận biết sai gợi ý hội chứng Korsakoff; rối loạn dáng đi; các thể hiện ở mắt như rung giật cầu mắt, liệt dây VI và dây III; các dấu hiệu khác như tăng trương lực chống đối, tăng nhịp tim. Nếu được chẩn đoán và điều trị kịp thời thì những rối loạn về dáng đi và thị giác phục hồi nhanh. Nếu điều trị muộn, nguy cơ gây tử vong hoặc để lại di chứng hội chứng Korsakoff.
Hội chứng Korsakoff:
quên ngược chiều, không có khả năng ghi nhận thông báo mới, mất định hướng trong không gian và thời kì, bịa chuyện, nhận biết sai, mất nhận biết đồ vật. duyên do hay gặp là thiếu vitamin B
1
ở bệnh nhân nghịên rượu mạn dẫn đến tổn thương hai bên (không nhất định tương hợp) của vòng hải mã - thể múm vú và đồi thị. Triệu chứng lâm sàng được hình thành một cách từ từ và trong 80% các trường hợp tiếp theo bệnh não Wernick nếu không được điều trị kịp thời.
Bác sĩ chuyên khoa II Khúc Thị Nhẹn
Hoa bông ổi (ngũ sắc) đắp chữa vết thương ngoài da.
