Cách hạn chế tranh chấp do vi phạm hợp đồng vì Covid-19

trạng sư Đạt Nguyễn.

Những tranh chấp phổ thông có thể xảy ra như: vi phạm thời kì giao hàng; vi phạm nghĩa vụ không giao đúng, đủ số lượng hàng hóa; bổn phận tính sổ; vi phạm các thỏa thuận khác ghi trong hợp đồng... Vậy, doanh nghiệp phải làm sao để được miễn bổn phận nếu vi phạm giao kèo và cần làm gì để hạn chế thấp nhất khả năng xảy ra các tranh chấp giao kèo trong và sau Covid-19?

đầu tiên, doanh nghiệp cần xác định Covid-19 có phải là sự kiện bất khả kháng để mình có thể được áp dụng để miễn trừ trách nhiệm nếu vi phạm hợp đồng thương nghiệp hay không?

Theo Bộ luật Dân sự 2015 "sự kiện bất khả kháng" là sự kiện xảy ra một cách khách quan không thể lường trước được và không thể khắc phục được, dù đã vận dụng mọi biện pháp cấp thiết và khả năng cho phép.

Điều kiện để được áp dụng sự kiện bất khả kháng?

Doanh nghiệp cần căn cứ quy định tại giao kèo. Nếu có điều khoản quy định về sự kiện bất khả kháng và hậu quả pháp lý khi xảy ra sự kiện đó, các bên thực hiện theo thỏa thuận.

tỉ dụ, có hiệp đồng có điều khoản quy định: "Bất khả kháng" là những việc xảy ra ngoài mong muốn và vượt quá sự kiểm soát hợp lý của các bên, hạp với các quy định luật pháp hiện hành như: động đất, thiên tai, dịch bệnh, sự đổi thay về chính sách, các quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền... Không bên nào phải chịu bổn phận với việc không thực hành hoặc chậm trễ thực hiện trách nhiệm của mình theo giao kèo này nếu như có căn nguyên từ trường hợp bất khả kháng". Như vậy, nếu một trong hai bên chẳng thể thực hành được nghĩa vụ theo quy định của hiệp đồng này vì lý do bất khả kháng phải thông tin bằng văn bản để hai bên có phương án giải quyết.

Có trường hợp hiệp đồng không quy định điều khoản về trường hợp bất khả kháng. Khi đó, các bên có thể chứng dẫn quy định của luật pháp để giải thích và vận dụng. Bởi điểm b khoản 1, điều 294 Luật thương mại 2005 quy định: Việc xảy ra sự kiện bất khả kháng thuộc trường hợp miễn trách nhiệm với hành vi vi phạm.

Như vậy, để được vận dụng quy định về sự kiện bất khả kháng, cần đáp ứng đủ ba điều kiện: xảy ra một cách khách quan (thiên tai, dịch bệnh, chiến tranh, các quy định của cơ quan quốc gia có thẩm quyền..), không thể lường trước và không thể khắc phục.

Với sự việc xảy ra trong Covid-19, nhiều doanh nghiệp có thể đã thỏa mãn điều kiện một và hai. Tuy nhiên điều kiện ba cần phải được coi xét và phân tích trong các trường hợp cụ thể. Điều kiện ba được thỏa mãn và Covid-19 được coi là sự kiện bất khả kháng nếu các bên chứng minh được "chẳng thể khắc phục được tình hình mặc dầu đã vận dụng mọi biện pháp cấp thiết và trong khả năng của mình".

Khi đó, nếu chứng minh được Covid-19 thuộc trường hợp bất khả kháng với mình, các bên hoàn toàn có thể được miễn trừ trách nhiệm nếu vi phạm hợp đồng.

Để được miễn nghĩa vụ nếu vi phạm giao kèo và hạn chế thấp nhất khả năng xảy ra các tranh chấp hiệp đồng trong và sau Covid-19, doanh nghiệp nên thực hiện những điều sau:

Thứ nhất, coi xét lại giao kèo để xác định rõ tình trạng pháp lý làm căn cứ giải quyết.

Thứ hai, thu thập bằng chứng chứng minh là đã ứng dụng mọi biện pháp cấp thiết và khả năng cho phép nhưng chẳng thể khắc phục được.

Thứ ba, cần thông báo kịp thời bằng văn bản cho bên kia biết về trường hợp bất khả kháng không thể thực hành được bổn phận của hiệp đồng.

Thứ tư, cần đưa ra phương án, đề xuất giải quyết hậu quả pháp lý. Các bên có thể kéo dài kì hạn hoặc chối từ thực hiện giao kèo theo điều 296 Luật thương mại 2005. Việc kéo dài hạn theo điều luật này có thể lên tới 8 tháng.

Đối với các hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, Việt Nam cũng là thành viên của Công ước Viên về giao kèo mua bán hàng hóa quốc tế. Tuy Công ước này không sử dụng thuật ngữ "sự kiện bất khả kháng", nhưng có quy định "một bên không chịu bổn phận về việc không thực hiện bất kỳ bổn phận nào của mình nếu anh ta chứng minh rằng việc không thực hiện bổn phận đó là do sự ngăn trở ngoài tầm kiểm soát của anh ta và rằng anh ta không thể được chờ mong một cách hợp lý là đã lường trước các trở ngại này tại thời khắc ký kết hợp đồng hoặc đã tránh hoặc khắc phục nó hoặc hậu quả của nó".

Điều này cũng phù hợp với quy định tại khoản 1 Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015 "chướng ngại khách quan là những trở lực do cảnh ngộ khách quan tác động làm cho người có quyền, nghĩa vụ dân sự không thể biết về việc quyền, ích hợp pháp của mình bị xâm phạm hoặc không thể thực hiện được quyền, trách nhiệm dân sự của mình".

Sự kiện bất khả kháng là vấn đề pháp lý quan yếu, khi ký kết hợp đồng kinh dinh - thương mại các bên cần đưa điều khoản này vào hợp đồng, xác định rõ các nhân tố của sự kiện bất khả kháng và có thể thỏa thuận các trường hợp cụ thể được xem là bất khả kháng, các trường hợp cụ thể được miễn trừ trách nhiệm.

Khi xảy ra sự kiện xét thấy có khả năng là sự kiện bất khả kháng có thể dẫn tới hậu quả vi phạm giao kèo, doanh nghiệp thực hiện các bước nêu trên để có thể được miễn trừ bổn phận do vi phạm hiệp đồng, giảm thiểu thiểu thiệt hại cũng như hạn chế thấp nhất khả năng xảy ra tranh chấp.

trạng sư Đạt Nguyễn